Heritage Background Image
Chwilio am Rhywbeth?

Yr Arfordir

21 7 08 Newton 2

Traeth Drenewydd yn Notais

Mae olion traed hynafol sydd wedi cael eu gwarchod yn Nhwyni Cynffig yn awgrymu bod pobl wedi bod yn byw yn lleol ers 2500CC. Mae dinas Cynffig, fodd bynnag, yn dyddio o gyfnod y Normaniaid, gan fod yr anheddiad wedi tyfu o gwmpas y castell, a adeiladwyd oddeutu 1140 gan Robert Fitzhamon, Arglwydd Caerloyw. Yn y pen draw, dechreuodd y tywod a oedd yn cael ei chwythu i mewn o'r glannau orlethu'r dref - a oedd yn agos at Gaerdydd y Canol Oesoedd mewn maint - a bu'n rhaid ei gadael. Heddiw y cwbl sydd i'w gweld o'r gymuned hon, a oedd yn un ffyniannus ar un adeg, yw muriau adfeiliedig y castell yn ymwthio allan o'r tywod.

 

DSCF4759

Gwarchodfa Natur Cynffig

Mae Cwningar Merthyr Mawr megis 'ychydig bach o'r Sahara yn Ne Cymru'. Roedd twyni tywod eang Cwningar Merthyr Mawr yn un o'r lleoliadau a ddefnyddiwyd wrth ffilmio'r ffilm Hollywood 'Lawrence of Arabia' ac maent hefyd wedi cael eu defnyddio ar gyfer penodau o Dr Who. Mae'r gwningar yn ymestyn dros 323 hectar ac mae ganddi dwyni sy'n uwch na 200 troedfedd, gydag un twyn tywod anferth a adwaenir yn lleol fel 'the big dipper', sef yr ail dwyn uchaf yn Ewrop. Mae'r safle bellach yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) oherwydd ei fywyd planhigion ac infertebratau sy'n bwysig yn genedlaethol, gan gynnwys y Criciedyn Hirgron Gwyrdd Mawr, sef y criciedyn mwyaf ym Mhrydain. 

Mm Sand Dunes

Twyni Tywod Merthyr Mawr

Roedd gwarchodfa twyni tywod Merthyr Mawr wedi'i chysylltu â Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig ar un adeg ac arferai llain barhaus o systemau tywod a thwyni redeg yr holl ffordd ar hyd yr arfordir o Aber yr Afon Ogwr i Benrhyn Gŵyr.

Dipping Bridge Two

New Inn Bridge (Dipping Bridge), Merthyr Mawr

Ar ymyl Cwningar Merthyr Mawr mae Castell Tregantllo, a oedd ar un adeg yn y 12fed ganrif yn blasty caerog ac yn eiddo i'r teulu Canteloupe, ac sydd bellach yn adfail rhamantaidd sydd wedi'i orchuddio ag eiddew, a'i dir wedi'i gladdu dan dywod symudol arfordir Pen-y-bont ar Ogwr. Yn wreiddiol safai pentref Tregantllo gyda'i felin wynt ar ben y bryn. Ymhellach allan yn y twyni, mae tywod yn gorchuddio olion tomenni claddu o'r Oes Efydd ac o leiaf un anheddiad oedd â phobl yn byw ynddo yn yr Oes Haearn ac yn Oes y Rhufeiniaid yn ogystal â'r Canol Oesoedd.

Candleston Castle

Castell Tregantllo, Merthyr Mawr

Yng Ngwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig, mae llyn naturiol mwyaf Morgannwg, Pwll Cynffig, yn cynnig golygfeydd ysblennydd ar draws Bae Abertawe tuag at Benrhyn Gŵyr. Mae'n un o'r safleoedd pwysicaf ym Mhrydain ar gyfer cadwraeth natur ac mae'r warchodfa'n gartref i degeirian gwyllt, pryfed a bywyd gwyllt unigryw.

DSCF4745

Twyni Tywod Cynffig

Dolenni a Lawrlwythiadau