Heritage Background Image
Chwilio am Rhywbeth?

Teithiau Cerdded Hanesyddol

Coast Path 2012

Nid oes unrhyw ardal yn well i fwynhau dysgu am hanes wrth gerdded ynghanol golygfeydd syfrdanol. Mae Pen-y-bont ar Ogwr yn frith o bentrefi a chymunedau a chanddynt dreftadaeth ddifyr, ac mae nifer ohonynt mewn lleoliadau hardd yn uchel yn y mynyddoedd neu'n agos at yr arfordir. Mae'r ardal wedi'i bendithio â thri chwm prydferth, sef cymoedd afonydd Garw, Ogwr a Llynfi sy'n llifo i'r môr rhwng Aberogwr a thwyni tywod Merthyr Mawr. Mae tri chastell - Coety, Castellnewydd a Dwnrhefn - i ymweld â hwy, a threftadaeth ddiwydiannol ar ffurf gwaith haearn a glo wedi'i gwarchod yn berffaith  o fewn parciau newydd helaeth wedi'u tirlunio.

Dyma rai o'r lleoedd hanesyddol y gellir eu cyrraedd ar droed:

Brynmenyn: wrth y fynedfa i Gwm Garw, un o'r ychydig bentrefi  yn yr ardal sy'n dal i fod â'r trac rheilffordd gwreiddiol, ac mae cynlluniau i'w ddefnyddio fel gwasanaeth stêm i fyny i Gwm Garw.  

Llangrallo: Cafodd y rhan fwyaf o Eglwys Sant Crallo yn Llangrallo ei hadeiladu tuag at ddiwedd y 13eg ganrif ar safle sy'n dyddio o gyfnod cyn concwest y Normaniaid, ac mae wedi cael ei disgrifio fel 'Eglwys Gadeiriol y Cwm'.

Ewenni: Yn  Ewenni, mae llawer yn ystyried bod y Priordy ac Eglwys a sefydlwyd gan y bonheddwr Normanaidd, Maurice de Londres ym 1141 yn un o'r adeiladau crefyddol caerog ceinaf ym Mhrydain.

Llangynwyd: Mae pentref pen bryn hardd Llangynwyd yn un o dlysau'r ardal gydag eglwys fawreddog â thŵr uchel a thafarn to gwellt hynafol Yr Hen Dre. Yn ôl pob sôn, hwn yw'r tŷ tafarn hynaf yn Ne Cymru.  

Llangeinwyr: Mae holl bentref Llangeinwyr yng Nghwm Garw bellach yn cael ei warchod fel rhan o ardal gadwraeth ac yma, ar Fferm Tyn Ton, y ganed yr athronydd a'r athrylith ariannol o'r 18fed ganrif, Richard Price. (gweler Chwedlau).

Pontycymer: Pen uchaf Cwm Garw oedd lleoliad ffilm Sarah Sugarman "Very Annie Mary" gyda Jonathan Pryce ac Ioan Gruffudd. Fe chwaraeodd nifer o bobl leol rannau bychain yn y ffilm gan gynnwys Côr Meibion Cwm Garw. Saif Wagen Lo mewn man wedi'i dirlunio wrth ochr yr A4064 er cof am y glowyr a gollodd eu bywydau mewn trychinebau mewn glofeydd lleol, gan gynnwys y ddamwain yng Nglofa Lluest ym 1899, yr oedd y rhai a fu farw ynddi'n cynnwys bachgen 13 mlwydd oed o'r enw Huw Davies.

Mae'r holl deithiau cerdded yma ar gael i'w lawrlwytho neu ar ffurf argraffedig, trwy ddilyn y dolenni isod.

Dolenni a Lawrlwythiadau